Jaargang 5 week 37
| 20 mei 2010 | tekst: Els Sytsma | fotografie: Jos Joosse | Artikel 34 | 37 |
Binnen een maand na de aardbeving in Haïti stuurde ZOA vier zogenoemde Short Term Workers (STW) naar het land. ZOA heeft een pool van dergelijke STW’ers, mensen met vakkennis en buitenlandervaring die wonen en werken in Nederland en die beschikbaar zijn om voor kortere of langere tijd uitgezonden te worden. Al op woensdagochtend 13 januari, een halve dag na de aardbeving, ging bij ZOA de telefoon; het was STW’er Jos Joosse die meldde direct weg te kunnen. Drie maanden verleende Joosse ter plekke hulp. Nu is hij terug in Nederland.
ZOA-Vluchtelingenzorg startte na de verwoestende aardbeving op 12 januari in Haïti met hulpverlening. Hiervoor werkt ZOA samen met partnerorganisatie Woord en Daad. ZOA heeft veel ervaring in noodhulp en wederopbouw na rampen en conflicten en blijft tot de zelfredzaamheid van een gebied is hersteld. De organisatie is met name actief in Azië en Afrika. In de rubriek Verbeter de wereld doet ZOA de komende maanden verslag van de wederopbouw in Haïti.
De 64-jarige, gepensioneerde waterbouwkundige Jos Joosse heeft een bijzondere band met Haïti: “Ik heb er in de jaren tachtig met mijn gezin een aantal jaren gewoond en gewerkt. Van Haïtianen waar ik nog altijd contact mee heb, hoorde ik vrijwel direct over de aardbeving en de schaal ervan.” In eerste instantie vertrok een medewerker van stichting Woord en Daad richting het rampgebied om zich te oriënteren op de noden en de benodigde hulpverlening. Eind januari volgde Joosse met drie andere STW’ers. Hij zou zich drie maanden bezighouden met constructie, water en sanitatie.
Op 29 april keerde hij terug, vol van de vooruitgang die hij kon constateren, maar ook met veel verhalen over teleurstellingen en praktische problemen waar hij tegenaan liep. “Het dreunt na. Ik heb goed afscheid kunnen nemen en het werk gaat gelukkig door, maar natuurlijk spelen de beelden door mijn hoofd”, vertelt Jos. Hoewel hij een nuchtere en ervaren man is, ging Haïti hem niet in de koude kleren zitten. Wat hem van die eerste weken bijblijft, is de levenden en de doden die letterlijk naast elkaar lagen; de doden onder het puin, de levenden op de stoepen ernaast. Maar ook dat de Haïtianen ondanks de schok en het verdriet ‘gewoon’ weer aan de slag gingen. “Ze moesten ook wel, ze moesten voor eten en drinken zorgen. Er was weinig tijd om stil te blijven staan.”
Met de drie andere STW’ers huurde Jos een rustig en koel huis boven op een berg in Petionville. Het was een prettige plek om te wonen, ondanks dat het water met emmers tegelijk uit het stopcontact stroomde. Er was stroomuitval, zodat het voedsel in de koelkast bedierf. Er was een gebrek aan benzine voor de generator en geen water om te douchen of de wc door te spoelen. Dit maakte de woonsituatie niet eenvoudig. Toch realiseerden STW’ers zich dat dit voor veel Haïtianen luxeproblemen zijn; zij hebben überhaupt geen koelkast, zelfs geen voedsel dat zou kunnen bederven.
Na vier maanden – drie van de vier medewerkers zijn inmiddels terug – begint de afbakening van het werkgebied, de partners waarmee samengewerkt gaat worden, en de activiteit duidelijk te worden. ZOA werkt samen met de Canadese organisatie CRWRC vlakbij het epicentrum van de aardbeving. In vijf dorpen in de buurt van de stad Leogane wordt vooralsnog vooral huizenbouw en drinkwatervoorziening aangepakt.
Daarnaast wordt de mogelijkheid onderzocht om projecten op te zetten voor livelihood – een vakterm voor de verbetering van de inkomenssituatie van mensen. Wellicht door verhoging van landbouwopbrengsten of door bedrijvigheid te stimuleren met trainingen en microkredieten. Veel mensen in Haïti waren ook voor de aardbeving al ontzettend arm en zijn nu hun laatste reserves verloren; een voedselvoorraadje, hun baan, hun winkeltje. ZOA wil ze graag helpen om hun bestaan weer terug op de rails te krijgen.
Jos kijkt met een goed gevoel terug op de drie maanden in Haïti. “Mensen zijn blij met wat we gedaan hebben op het gebied van puinruimen. Het lijkt simpel, maar de 120 aangeschafte kruiwagens kwamen goed van pas. Twee gezinnen krijgen er samen één in bruikleen om het terrein voor huizenbouw schoon te maken. Al zingend werd het kruiwagentransport ingeluid. Helaas zagen we na twee dagen weinig vorderingen en veel kapotte kruiwagens. Het bleek dat ze – made in China – slechts een laadvermogen hadden van vijf kilo. Miskoopje dus, maar op de technische school van stichting Woord en Daad hebben leerlingen extra ondersteuningen gelast, zodat alsnog flink kon worden opgeruimd.”
Ook is het volgens Jos fijn dat snel het benodigde type van de nieuwe huizen vastgesteld kon worden. “Mensen zijn er echt blij mee. De onderkomens zijn zowel aardbeving- als orkaanbestendig omdat de houten constructie kan meeveren. Het houten frame is verankerd in een betonnen plaat. Het hout is geïmpregneerd en dus ook bestand tegen aanvallen van insecten. Eigenlijk zijn het tijdelijke woningen, bedoeld om zo’n anderhalf tot vijf jaar mee te gaan. We bouwen ze echter zo dat ze ook geschikt zijn voor permanente bewoning. Bovendien kunnen ze worden uitgebouwd als mensen dat willen. Op deze manier kunnen de mensen er in de toekomst mee vooruit, en dat is pure winst.”
Inmiddels staan er zo’n vijftig huizen en er komen er in ieder geval nog 1.050 bij. In elk dorp zijn Advisory Community Committees opgericht, groepen vrijwilligers in de dorpen die samen zullen werken met de hulpverleners. Zij hebben dagenlang meegeholpen met het afnemen van enquêtes, waarin de situatie van de huizen en de bewoners in kaart werd gebracht. De situatie van het huis wordt met een kleurcode aangegeven: groen heeft geen reparatie nodig, blauw is ondanks lichte beschadigingen bewoonbaar, geel betekent onbewoonbaar en code rood staat voor een totaal vernietigd huis. Na de eerste inspectie worden de huizen nog door een technisch adviseur bezocht.
Ondanks de vele succesjes heeft Jos ook teleurstellingen ervaren. “Ik vond het lastig dat sommige mensen langer in hun tenten bleven wonen in de hoop meer hulp te krijgen. Ook de houding van ambtenaren viel me tegen; ze controleerden wel of we ons aan de regels hielden, maar verder hielden ze zich afzijdig. En daarnaast heb je natuurlijk nog de ontmoedigende gebeurtenissen waarbij hulpgoederen worden gestolen of hulpverleners bedreigd.”
Daar tegenover stonden voldoende vreugdevolle momenten. “We waren altijd welkom, werden hartelijk in de tenten genodigd. Helemaal toen mensen merkten dat we terug bleven komen, dat we echt naast hen willen blijven staan en ze op weg willen helpen met de wederopbouw van hun bestaan. Naarmate we de mensen langer kenden, ebde eventuele argwaan merkbaar weg. Speciaal staat de dag me bij dat er in een tent een kindje was geboren en ik werd uitgenodigd. Prachtig om samen die vreugde te delen.”
De komende vijf maanden gaat de aandacht vooral naar huizenbouw. Verder komen er in de dorpen waar ZOA werkt waterputten met daarbij permanente toiletgebouwen. Dit is meteen een illustratie van Joosses eerdere stelling dat de noodzakelijke plannen en planning geregeld aangepast moeten worden op basis van de praktijk. De tijdelijke toiletten waren in de maanden na de aardbeving essentieel, maar die fase is nu voorbij. De permanente toiletten zijn duurder, maar belangrijk voor de hygiëne. Als de pomp en toiletgebouwen zijn gebouwd, wordt Unicef uitgenodigd voor een training aan de Committees. Voor onderhoud en reparaties worden leerlingen van de technische school opgeleid.
Jos Joosse hoopt van september tot december nogmaals uitgezonden te kunnen worden. Die mogelijkheden worden nu onderzocht. Graag zou hij dan zijn vrouw meenemen, op één voorwaarde. “Ze moet wel aan de slag kunnen. Misschien dat ze als verpleegkundige ergens ingezet kan worden. Anders is het geen goed idee. Haïti is geen gemakkelijk land om te wonen."
