Jaargang 5 week 37
| 5 juli 2010 | tekst: Anne Dumont | fotografie: Anne Dumont | Artikel 73 | 76 |
Na het gifschandaal met Trafigura, de in Nederland gevestigde grondstoffenhandelaar die chemisch afval liet dumpen in Ivoorkust, is het afwachten wanneer de volgende ramp plaatsvindt. Ghana kampt met zware vervuiling door Europees illegaal afval. Het afval wordt verkocht vanuit Westerse landen onder het mom van tweedehands spullen.
Op een afgelegen plek buiten de stad Accra ligt de afvalberg Agbogbloshie. Er liggen duizenden kapotte televisies, computers en wasmachines op elkaar gestapeld. Jongens van nog geen vijftien jaar sjouwen de apparatuur naar een vuur. De stank en de warmte die daarvan afkomt zorgt voor een klap op de longen. Kleding zit binnen enkele seconden onder het zwart van het smeer en het roet. “Dit illegale afval zorgt voor grote milieu- en gezondheidsproblemen”, vertelt Emmanuel Dogbevi, oprichter van Ghanaians against dumping of e-waste.
In Ghana en Nigeria worden de meeste elektronica gedumpt en zijn de e-waste problemen ook het grootst. Deze landen kampen met zware vervuiling door illegaal afval. Het afval wordt verkocht vanuit Westerse landen onder het mom van tweedehands spullen. De giftige stoffen die onder meer uit elektronica komen zorgen voor hoge concentraties lood en dioxine. “Heel veel mensen die op de vuilnisbelten werken klagen over gezondheidsproblemen, zoals hoofdpijn, ademhalingsproblemen, hartproblemen en diepe wonden”, zegt Mike Anane, campagnevoerder tegen de e-waste.
Elk jaar wordt in Nederland zo’n 300 miljoen kilo elektronisch apparatuur weggegooid. Tweederde van dat afval verdwijnt uit zicht, waarvan een deel naar ontwikkelingslanden wordt verscheept. “Als de Westerse landen niets ondernemen om de e-waste problemen aan te pakken, zal Ghana in de toekomst met een dubbele hoeveelheid elektronisch afval opgescheept zitten”, vertelt Mike Anane gefrustreerd.
De stichting Nederlandse Verwijdering Metalektro Producten (NVMP) zet zich in om zoveel mogelijk afgedankte elektrische apparaten in het systeem te krijgen. Een groot probleem is dat de NVMP niet al het elektronica afval krijgt aangeboden. “Bij aankoop van nieuwe apparaten kunnen consumenten in de winkel hun gebruikte apparaten gratis inleveren. De NVMP komt deze apparaten vervolgens ophalen”, vertelt Ted van Hintum van de NVMP. Maar niet alle winkeliers geven hun ingenomen apparaten af aan de NVMP. Deze apparaten kunnen daarna worden verkocht aan handelaren en zij verkopen het weer door. Handelaren hebben geen rapportageplicht aan de overheid. De kans bestaat dat het afval dat legaal aan een handelaar is afgegeven dan alsnog in een illegaal circuit belandt met een ontwikkelingsland als Ghana als einddoel.
Mike Anane zet zich in om deze e-waste problemen in kaart te brengen. Hij voert campagne om het dumpen van elektronisch afval te stoppen. “Acht jaar geleden kwam ik achter de problemen van het illegale afval, maar toen was het probleem nog niet zo groot. Nu arriveren er per dag 250 tot 300 containers met computers en televisies uit Europa en de Verenigde Staten. Deze elektronica zijn niet meer bruikbaar en worden dus gewoon gedumpt.” De campagne tegen e-waste valt niet bij iedereen in goede aard. Op de vuilnisbelten werken en leven meer dan vijfhonderdduizend mensen. Deze mensen willen juist niet dat de problemen in de publiciteit komen. “Ze zijn bang dat hun inkomen om te kunnen overleven wordt bedreigd en dat ze zullen moeten vertrekken”, vertelt Emmanuel Dogbevi.
Veel mensen die op de vuilnisbelten werken komen uit het noorden van Ghana. Vaak zijn dit vluchtelingen, oorlog- of economische migranten. Het noorden van Ghana is minder ontwikkeld dan het zuiden. Er zijn doorlopende conflicten tussen verschillende groeperingen. Sommige gemeenschappen vluchten daarom naar een zuidelijke stad als Accra om zo een baan te vinden en genoeg geld te verdienen om te kunnen leven. Vaak hebben deze mensen geen scholing gehad en hebben ze niet de vaardigheden om een goede baan te vinden. Ze eindigen hierdoor op de vuilnisbelten of doen ander praktijkgericht werk.
Op de afvalhoop zijn veel jonge mensen te vinden. Osman Sadiq is één van die jongeren. Hij is twintig jaar en werkt al vier jaar op de vuilnisbelt. “Ik werk elke dag van zes uur ‘s morgens tot zes uur ‘s avonds.” Het werk dat hij doet bestaat uit het kapot slaan van wasmachines en computers. Uit deze elektronica haalt hij koper en aluminium. Hij hoopt dat hij ooit genoeg geld kan sparen om terug te gaan naar school. “Ik wil graag studeren om zo een betere baan te krijgen.” Mike Anane geeft aan dat op de vuilnisbelt ook kinderen van vijf jaar oud zijn te vinden. “Ze dragen geen bescherming en worden blootgesteld aan de giftige stoffen.” De kinderen branden de draden van de machines om zo de koper te voorschijn te halen. Veel kinderen klagen over hoofdpijn, ademhalingsproblemen en pijn op de borst. “Een kind vertelde me dat hij niet meer zo snel kon rennen als andere kinderen van zijn leeftijd”, zegt Anane.
De NVMP voert campagnes en projecten om consumenten bewust te maken van het belang van verantwoorde recycling. “We hebben nu met 422 van de 431 gemeenten een inzamelingscontract gesloten, waardoor we van al deze gemeenten de ingenomen elektrische apparaten in het systeem krijgen”, aldus van Hintum. Ook werkt de NVMP met zo’n 1.200 basisscholen samen om zo kleine elektrische apparaten binnen te kunnen halen. “Mensen hebben geen zin om een kapotte föhn helemaal naar de andere kant van de stad te brengen. Zij gooien dit vaak in de container. In totaal gooien consumenten jaarlijks ongeveer 33 miljoen kilo aan kleine apparaten in de vuilnisbak. Bij een Wecycle-school kunnen mensen dichtbij huis hun kleine elektrische apparaten kwijt.” De scholen die meewerken aan dit project krijgen een bak waar alle apparatuur in kan worden gegooid. Als de bak vol is krijgt de school een beloning in de vorm van punten. Deze punten kunnen in de webshop van de NVMP ingeleverd worden voor educatief, sport- of spelmateriaal. “Dit project loopt pas een jaar, maar het is nu al succesvol. De scholen hebben in 2009 een recordaantal van 50.000 apparaten ingezameld.”
Voor het controleren van geëxporteerde elektronica is de overheid verantwoordelijk. De Nederlandse overheid probeert samen met Ghana de controle op het grensoverschrijdende transport van afval te verbeteren en ongewenste import van e-waste in Ghana te voorkomen. Het probleem met e-waste in Ghana is ondanks deze samenwerking volgens Dogbevi groeiende. “Europese landen zijn niet goed genoeg bezig om het probleem te stoppen.” De Nederlandse overheid probeert samen met Ghana een formule te vinden om een e-waste beleid op te stellen, maar dit heeft volgens Dogbevi nog weinig effect. “De landen zijn blij dat een deel van hun elektronisch afval wordt verscheept naar Ghana en andere ontwikkelingslanden, omdat dit goedkoper is dan de elektronica in hun eigen land te recyclen.” De enige methode die ervoor kan zorgen dat elektronisch afval in Nederland verantwoordelijk en milieubewust wordt gerecycled en dumping in Afrika wordt voorkomen is met een afgifteplicht. De NVMP maakt zich sterk voor een wettelijk inzamelingssysteem. De minister van VROM heeft al goedkeuring gegeven aan de afgifteplicht, maar zal dit nog bespreken bij de herziening van de Europese wetgeving voor elektrisch en elektronisch afval.
De e-waste problemen lijken tot die tijd in een vicieuze cirkel vast te blijven zitten. Het illegale afval dat vanuit Westerse landen naar Afrikaanse landen zoals Ghana worden verscheept wordt door de jongeren verbrand. Er komen steeds meer giftige stoffen vrij en de gezondheid van de jongeren wordt aangetast. Het koper en aluminium dat ze eruit halen, wordt uiteindelijk verkocht aan dezelfde Westerse landen die deze metalen gebruiken voor nieuwe koelkasten, televisies of computers.
