Jaargang 5 week 37
| 9 juli 2010 | tekst: Esperanza Claasen | fotografie: Leonard Fäustle | Artikel 24 | 24 |
De achterbuurten van Johannesburg, de zogeheten townships, staan vooral bekend als onveilig gebied. Sport wordt gezien als de nieuwe oplossing voor criminaliteit op straat. Het Nederlands Elftal doneerde aan het begin van het WK een Johan Cruijff Court aan de township Hillbrow. Ook in Tembisa wordt er met behulp van sport alles aan gedaan om de jongeren van de straat te houden.
Tembisa ligt aan de oostrand van Johannesburg. Het is een township zoals er veel zijn in de stad. Op het eerste gezicht is er niets bijzonders aan de wijk. Eén grote chaos, dat is misschien wel de beste omschrijving voor Tembisa. Op straat is het een drukte van jewelste. Overal zie je spelende kinderen, fruitverkopende vrouwen, toeterende taxichauffeurs en mannen die van alles willen verkopen. Veel bewoners zijn hun buurt nog nooit uit geweest. Waarom zouden ze ook? Tembisa heeft alles wat een mens nodig heeft. Er zijn scholen, ziekenhuizen, bioscopen en levenswaren kunnen op elke hoek van de straat gekocht worden. Maar wat bezoekers vooral regelmatig in Tembisa tegenkomen, zijn sportvelden.
Sport speelt een grote rol in Tembisa en de bewoners zetten zich volop in om lichaamsbeweging te stimuleren bij de jeugd. Sammy Chauke is zo’n persoon. Sport is een groot onderdeel van zijn leven en hij is er dagelijks mee bezig. Hij ondersteunt vooral kinderen bij het uitoefenen van hun favoriete sport. Sam, zoals hij door iedereen wordt genoemd, is coach bij maar liefst vijf verschillende sporten: voetbal, netbal (een erg populaire vorm van korfbal die alleen door meisjes gespeeld wordt), volleybal, basketbal en hockey. Deze laatste sport beoefent hij zelf ook actief. Naast het trainen van al die verschillende teams werkt hij ook nog als sportcoach op de Isekelo Primary School, een basisschool in de township. “Omdat de meeste scholen veel te weinig met sport doen, hoop ik een steentje bij te kunnen dragen om kinderen enthousiast te maken voor sport.” Op de Isekelo School lijkt dat aardig te lukken. Een paar keer per week doet Sam bewegingsspelletjes met de kinderen die daar echt naar uit lijken te kijken. Ze gaan fanatiek op in het spel, maar geven elkaar ook een schouderklopje als het even niet goed gaat. Winst of verlies, het maakt niet uit, alles wordt even sportief opgevat.
En niet alleen de kinderen maken zich enthousiast als het gaat om sport. Op de Tembisa Highschool zijn jongeren ook actief bezig met het beoefenen van sport. Op de school zelf is er een atletiekruimte en er zijn sportvelden. Tehlohonolo Moiloba (19 jaar) maakt vaak gebruik van die gelegenheden. Hij kent veel jongeren van zijn eigen leeftijd die alleen maar op straat rondhangen en drugs gebruiken. Zelf ziet hij sport als een middel om de jeugd van de straat te houden. “Als ik niet zou sporten, zou ik waarschijnlijk ook langs de straat hangen en drugs gebruiken en daarnaast is het een erg gezonde bezigheid”, vertelt Tehlohonolo. Rosina Nqolomi (18 jaar) kan dat bevestigen. Ze is scholier en een fanatieke netbalspeelster: ze speelt minimaal drie keer per week. Ze ziet het als een zinvolle tijdbesteding na schooltijd. “Veel meiden gaan na schooltijd naar jongens toe en hebben seksueel contact, daar heb ik nu helemaal geen tijd voor.” Ze vertelt dat ze met drie vriendinnen in een netbalteam zat, maar dat alle drie de meiden zwanger werden. Toen zijn ze met netbal gestopt.
Bij de Tembisa Hockeyclub heeft Sam de 16-jarige Thabiso Pokotsa leren kennen, een gemotiveerde scholier die op zijn veertiende al op hoog niveau hockeyde. Met zijn team staat hij derde in de ranglijst van Johannesburg. “Ik hoop dat ik nog beter word en ooit kampioen word met mijn ploeg”, vertelt Thabiso. Dat zijn mooie dromen die soms ook tot werkelijkheid komen. Een voorbeeld is Jackson van Tonder Chaucke (25 jaar), hij droomde er vroeger van kampioen te worden. Jackson, geboren en getogen in Tembisa, was op zijn negende al vaak aan het boksen in de sportschool van zijn oom Malon. Zijn reden om te gaan boksen was in eerste instantie zelfverdediging, maar zijn oom zag echter al snel dat Jackson een groot talent was en hij regelde wedstrijden voor hem.
“Ik won iedere match in Tembisa door al mijn tegenstanders knock out te slaan”, blikt Jackson terug op de straatgevechten waar hij vanaf zijn twaalfde aan mee deed. Bij de Common Wealth Games van 2006 in Melbourne en de All African Games van 2007 in Algiers wist Jackson beide keren zilver te winnen. Het hoogtepunt uit zijn carrière is zijn deelname aan de Olympische spelen van 2008 in Beijing. “Meedoen aan de Olympische Spelen is toch wel het hoogst haalbare, maar helaas viel ik niet in de prijzen”, aldus de licht teleurgestelde bokser. Jackson woont nog steeds in Tembisa en hij wil er ook niet weg. Zijn familie woont hier en zijn vrienden kan hij nu iedere dag zien. Af en toe reist hij naar de andere kant van de wereld voor een wedstrijd, maar de laatste tijd bokst hij vooral in het Wembleystadion in Johannesburg. Over aan aantal jaar is hij uitgebokst en kan hij met pensioen. Het liefst wil hij met het geld dat hij heeft verdiend een eigen sportschool opzetten in Tembisa waar kinderen uit de wijk kunnen trainen. En dan niet alleen boksen, zoveel mogelijk sporten moeten vertegenwoordigd zijn. Van boksen zal Jackson uiteindelijk dus geen afscheid nemen: “Ik zal de kinderen uiteraard wel boksles gaan geven.”
Minstens zo gemotiveerd om iets goed te doen voor zijn wijk is Jabu (43 jaar). Ook hij woont zijn hele leven in Tembisa en voetbalde ooit bij de Orlando Pirates, één van de grootste voetbalclubs van Zuid-Afrika. Nu traint hij de jeugd van deze populaire voetbalclub. Met zijn verdiende geld koopt hij geen mooie auto of een groot huis, hij blijft in Tembisa wonen en organiseert sportwedstrijden en stelt teams samen. De kinderen kunnen gratis deelnemen aan de sporten die zij graag willen beoefenen en de attributen zoals ballen en kleding worden door sponsors beschikbaar gesteld. “Er hangen hier te veel kinderen op straat, vooral jongens. Ik denk dat sport de enige manier is om daar wat aan te doen”, vindt Jabu. Iedereen in Tembisa lijkt wel iets met sport te doen en Sam kent ze allemaal. Hij is trots op zijn buurtgenoten die zichzelf vaak wegcijferen om de kinderen van de straat te houden door middel van sportactiviteiten. “Educatie is belangrijk, maar sport is veel aantrekkelijker. Ik denk dus ook dat jongeren daar eerder voor zullen kiezen.”
Langzaam aan komen er steeds meer sportvelden in Tembisa. Meer bewoners krijgen de mogelijkheid om te sporten. Jongeren geloven heilig in de goede invloed van sport. Veel van hen zullen zich later ook inzetten voor hun buurtgenoten door iets met sport te organiseren. Nu staat Tembisa nog bekend om haar criminaliteit, maar als het aan Sam ligt is dat over een paar jaar anders. “Ik wil dat mensen aan sport denken als ze het over Tembisa hebben”.
Dit artikel is mede mogelijk gemaakt door het Beyond (y)our World project van lokaalmondiaal.
